Savunma Mekanizmaları ve Kişilik Organizasyonları: Kernberg Perspektifi

Kişinin gerçeklikle bağını koparmadan duygulanımını düzenleyebilmesini sağlar. Otto Kernberg’in tanımladığı sağlıklı kişilik organizasyonunda benlik bütünlüğü korunmuştur. Kişi kendisini ve başkalarını iyi ve kötü yönleriyle birlikte algılayabilir. Ambilavansa karşı kişi daha esnektir. Bu düzeyde kullanılan savunmalar da esnek, uyum sağlayıcı ve işlevseldir.

Sublimasyon, mizah, özgecilik ve bilinçli bastırma (baskılama/supression) gibi olgun savunmalar; toplumsal olarak kabul görülmeyen, kişide suçluluk gibi istenmeyen duygular uyandıran dürtü ve duyguların daha kabul edilebilir yollarla ifade edilmesine olanak tanır. Örneğin kişi duygusal olarak zor bir dönemden geçmesine rağmen çalışması gereken önemli bir sınavı olması durumunda yaşadığı olumsuz durumu bilinçli olarak sonraya erteleyebilme kapasitesine sahiptir. Bu duygulanımı erteleyebilme durumu baskılama ile ilişkilendirilir.

Bireyin gerçeklikle bağını hala koruduğunu görürüz. Kişinin işlevselliğinde spesifik bazı alanlar dışında herhangi bir bozulma görülmez. Otto Kernberg’e göre bu düzeyde benlik bütünlüğü temelde korunmuştur. Kişi kim olduğu ve başkalarının kim olduğu konusunda genel bir sürekliliğe sahiptir. Ancak kabul edilemeyen bazı dürtü ve duygular doğrudan yaşanmak yerine bastırılır ya da dolaylı yollarla ifade edilir.

Bastırma (Repression), yer değiştirme, yalıtma ve karşıt tepki oluşturma gibi savunmalar nevrotik düzeyde sıklıkla kullanılan savunmalardır. Birey yoğun kaygıdan geçici olarak korusa da duygularını yaşanmakta zorluk yaşar. Bunun sonucunda bedensel yakınmalar, takıntılı düşünceler ya da ilişkilerde tekrar eden çatışmalar ortaya çıkabilir. Nevrotik savunmalar, işlevselliği tamamen bozmaz fakat bazı alanlarda kişilik katılığı yaşandığı gözlemlenir. Bu düzeydeki kişiler için terapistin görevi kişinin deneyimlemekten kaçındığı bastırılan duygu, düşünce ne ise onunla kişinin yüzleşmesini sağlamaktır.

Benlik bütünlüğünün kırılgan olduğu ve duygulanımların yoğun biçimde yaşandığı kişilik organizasyonlarında görülür. Otto Kernberg’e göre bu düzeyin en ayırt edici özelliği, ilkel savunmaların baskınlığı ve kendilik ile nesne temsillerinin bütünleşememiş olmasıdır. Bölme, idealizasyon ve değersizleştirme, yansıtmalı özdeşim ve kısmi inkâr bu düzeyde sıklıkla kullanılan savunmalardır.

En ayırt edici savunma olan bölme savunması ile birlikte kişi kendisini ve başkalarını aynı anda hem iyi hem kötü özellikleriyle algılamakta zorlanır; bunun yerine ilişkiler hızlı biçimde “tamamen iyi” ya da “tamamen kötü” olarak deneyimlenir. Bu durum, kişilerarası ilişkilerde ani yakınlaşmalar ve keskin kopuşlar, yoğun öfke patlamaları ya da terk edilme korkuları şeklinde kendini gösterebilir. Borderline savunmalar, bireyi yoğun kaygı ve dağılma tehdidinden korumaya çalışsa da, uzun vadede duygulanım düzenleme güçlüklerine ve ilişkilerde tutarsızlık ve istikrarsızlığa yol açar. Bu düzeydeki kişiler için öncelikli amaç kişinin bölmesinin kapanması için çalışmalar yapılmasıdır. Kişinin dünyayı daha bütünlüklü algılaması hedeflenir.

Benlik bütünlüğünün ciddi biçimde tehdit altında olduğu ve gerçeklik testinin bozulduğu kişilik organizasyonlarında görülür. Otto Kernberg’e göre bu düzeyde savunmaların temel işlevi, benliğin dağılmasını ve yoğun içsel kaosu engellemeye çalışmaktır. Psikotik düzeyde belirgin olan özellik kişinin sağlıklı savunmalara sahip olmayışıdır. Borderline düzey ile de bu noktada ayrılır.

Borderline düzeyde kişi yoğun olarak ilkel savunmalar kullansa da olgun savunmalardan da yoksun değildir. Fakat psikotik düzeyde kişi sadece ilkel savunmaları kullanmaktadır. Kernberg bu düzeydeki bireylerle çalışırken öncelikle benlik bütünlüğünü desteklemeyi ve gerçeklik testini güçlendirmeyi hedefler. Savunmaların doğrudan kaldırılmaya çalışılması veya yorumlanmasından ziyade yapılandırıcı ve destekleyici bir çerçeve sunmayı tercih eder.