Kohut ve Kernberg Ekseninde Narsisistik Kişilik Örgütlenmesi: Büyüklenmeci Kendilik ve Parçalanma Kaygısı

Narsisistik patolojinin merkezinde, bireyin içsel dünyasındaki derin bir kırılganlık yatar. Klinikte sıklıkla gözlemlenen aşırı haklılık duygusu, başkalarını kendi uzantısı gibi görme eğilimi ve kusursuzluk yanılsaması, "büyüklenmeci kendilik" (grandiose self) adı verilen yapının tezahürleridir. Ancak bu yapı, sağlam bir özgüvenden ziyade, altta yatan dehşet verici bir parçalanma (fragmentation) ve yok olma kaygısına karşı örülmüş bir savunma kalkanıdır. Birey, en ufak bir eleştiri veya hayal kırıklığında (narsisistik kırılma), bu büyüklenmeci kalkanın çatlamasıyla yüz yüze gelir ve kendiliğin dağılma tehlikesiyle baş başa kalır. Kohut ve Kernberg'in kuramsal yollarının ayrıldığı temel nokta; bu büyüklenmeci kendiliğin doğası, kökeni ve psikodinamik çerçevede nasıl ele alınacağıdır.

Heinz Kohut'un Kendilik Psikolojisi (Self Psychology) yaklaşımına göre narsisizm, patolojik bir sapmadan ziyade, erken dönem gelişimsel ihtiyaçların karşılanamaması sonucu ortaya çıkan bir "duraklama" durumudur. Kohut, çocuğun gelişiminde bakımverenin (kendilik-nesnesi / self-object) aynalama (mirroring) ve idealleştirme (idealizing) işlevlerinin hayati olduğunu vurgular. Yeterince empatik yanıt alamayan, başarıları ve varlığı onaylanmayan çocuğun büyüklenmeciliği, sağlıklı bir özsaygıya evrilmek yerine dondurulur. Kohut için klinikte karşılaşılan büyüklenmeci kendilik, yok edilmesi gereken hastalıklı bir yapı değil; empatiyle anlaşılması, kabul edilmesi ve kaldığı yerden büyümesine izin verilmesi gereken eksik bir gelişim evresidir.

Otto Kernberg ise narsisizmi, Melanie Klein'ın nesne ilişkileri kuramı temelinde, yapısal bir bozukluk olarak tanımlar. Kernberg'e göre büyüklenmeci kendilik, Kohut'un iddia ettiği gibi normal bir gelişim evresinin kalıntısı değil; tamamen patolojik bir "kaynaşmanın" (fusion) ürünüdür. Gerçek kendilik, ideal kendilik ve ideal nesne tasarımları; yoğun oral saldırganlık (aggression) ve hasetten (envy) korunmak amacıyla patolojik bir şekilde bütünleşir. Bu yapı, değersizleştirilen ve tehlikeli görülen diğer nesne tasarımlarından "bölme" (splitting) savunma mekanizmasıyla yalıtılır. Kernberg için narsisizm, erken dönemdeki yoğun yıkıcı dürtülerin yönetilememesi sonucu ortaya çıkan, başkalarını sömürmeye dayalı ve tedaviye dirençli bir zırhtır.

İki kuramcının etiyolojik farklılıkları, psikodinamik psikoterapi tekniklerine de doğrudan yansır. Kohut'un klinik yaklaşımının merkezinde "empatik içebakış" (empathic immersion) yer alır. Terapist, hastanın aynalama veya idealleştirme aktarımlarının (transference) gelişmesine izin verir ve bu ihtiyacı yorumlamaktan ziyade kabul eder. Terapistin sürece içkin, kaçınılmaz empati kırılmaları ve bunların onarılması süreciyle hasta, "dönüştürerek içselleştirme" (transmuting internalization) yoluyla kendi eksik psikolojik yapılarını inşa eder.

Buna karşılık Kernberg, tedavide çok daha yorumlayıcı ve yüzleştirici (confrontational) bir teknik benimser. Terapistin görevi, hastanın patolojik büyüklenmeci kendiliğini onaylamak değil; bölme mekanizmalarını, tümgüçlülük (omnipotence) illüzyonunu ve idealleştirme-değersizleştirme döngülerini tutarlı bir şekilde yorumlamaktır. Aktarımda ortaya çıkan olumsuz duygular, gizli haset ve saldırganlık analiz edilerek, hastanın iyi ve kötü nesne tasarımlarını entegre etmesi (bütünleştirmesi) hedeflenir.