Bencil miyim?

Merhaba sevgili danışan,

Yazdıklarınızı okurken, uzun zamandır yalnızca kendi hayatınızı değil, ailenizin yükünü de omuzlarınızda taşıyormuşsunuz gibi hissettim. Bazen insan bir yükü yıllarca taşıyınca onun ne kadar ağır olduğunu fark edemeyebiliyor. Ancak satırlarınızda artık "Ben de yoruldum." diyen, biraz durmaya ve nefes almaya ihtiyaç duyan bir yanınızın sesi çok belirgin şekilde hissediliyor.

Anne-babanızın ayrılığı, kardeşlerinizin yaşadığı ruhsal güçlükler, çalışıyor olmanız, ev işleriyle ilgilenmeniz ve kardeşlerinizin ihtiyaçlarını gözetmeniz... Bunların her biri tek başına bile oldukça zorlayıcı yaşantılar. Siz ise bunların büyük bir kısmını aynı anda taşımaya çalışıyorsunuz. Bu nedenle kendinizi tükenmiş hissetmeniz, zaman zaman yalnız kalmak istemeniz ya da hiçbir sorumluluğu düşünmeden sadece dinlenmeyi hayal etmeniz oldukça anlaşılır görünüyor.

Yazdıklarınız bana, küçük yaşlardan itibaren "büyük olmak zorunda kalan" bir çocuğu düşündürdü. Bazen aile içinde yaşanan zorluklar nedeniyle en büyük çocuk, farkında bile olmadan yalnızca yaşça değil, duygusal olarak da büyümek zorunda kalabiliyor. Kardeşlerini korumaya, ebeveynlerinin yükünü hafifletmeye, evin düzenini sağlamaya çalışırken kendi çocukluğunu, ihtiyaçlarını ve duygularını ikinci plana atabiliyor. Zamanla bu rol o kadar doğal hale geliyor ki kişi, başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önünde tutmayı normal kabul etmeye başlıyor.

Böyle bir süreçte insan, yalnızca sorumlulukları değil, ailenin duygusal yükünü de taşımaya başlayabiliyor. Siz de sanki uzun zamandır yalnızca yapılması gereken işleri değil; annenizin yorgunluğunu, kardeşlerinizin yaşadığı zorlukları ve evdeki duygusal yükü de omuzlamış gibisiniz. Bir süre sonra kişi, kendi duygularıyla başkalarının duyguları arasındaki sınırın nerede başladığını ve nerede bittiğini ayırt etmekte zorlanabiliyor.

Belki de bugün sizi en çok yoran şey yalnızca yaşadığınız olaylar değil; yıllardır "Güçlü olmak zorundayım.", "Ben toparlamazsam kim toparlayacak?" düşüncesiyle yaşamaya çalışmanız olabilir. Çünkü uzun yıllar boyunca bakım veren rolünü üstlenen kişiler, zamanla kendilerine ancak başkalarına fayda sağladıkları ölçüde değer vermeye başlayabilirler. Dinlenmek istediklerinde, yardım istediklerinde ya da "Bugün bunu yapamayacağım." dediklerinde suçluluk hissedebilirler. Oysa bu suçluluk, gerçekten yanlış bir şey yaptığınızın değil; uzun zamandır kendi ihtiyaçlarınızı ertelemeye alışmış olmanızın bir yansıması olabilir.

Bu yüzden yalnız kalmak istemeniz bencillik değil; uzun zamandır nefes alamayan bir yanınızın biraz alan istemesi gibi geliyor. Bazen yalnız kalma isteği insanlardan kaçmak değil; sürekli tetikte olmaktan, sürekli sorumluluk almaktan ve sürekli birilerinin ihtiyaçlarını gözetmekten yorulan zihnin kendini onarma çabasıdır.

Kız kardeşinizin yaşadığı ağır depresif süreç ve buna eşlik eden öfke patlamalarının sizi de etkilemesi de oldukça anlaşılır. Böyle zamanlarda istemsizce uzaklaşmak istemeniz ya da modunuzun düşmesi, onu sevmediğiniz anlamına gelmez. Tam tersine, uzun süredir çok fazla yük taşıyan bir sistemin artık sınırlarına geldiğini gösteriyor olabilir. Çünkü hiçbir insan, ne kadar güçlü olursa olsun, başkalarının acısını sınırsızca taşıyamaz.

Belki de kendinize şu soruyu yöneltmeyi deneyebilirsiniz: "Bugüne kadar herkesin ablası oldum. Peki benim ihtiyaçlarım neydi?" Bu soru ilk başta zorlayıcı gelebilir. Çünkü uzun yıllar boyunca başkalarının ihtiyaçlarını önceleyen kişiler, kendi ihtiyaçlarını fark etmeyi sonradan öğrenebilirler. Ancak kendinize alan açmanız, dinlenmeniz ya da bazen "Bugün sadece kendimle ilgileneceğim." diyebilmeniz sizi kötü bir abla yapmaz. Aksine, hem kendi ruh sağlığınızı koruyabilmeniz hem de sevdiklerinize tükenmeden eşlik edebilmeniz için buna ihtiyacınız vardır.

Önerebileceğim küçük bir adım ise şu olabilir: Haftada yalnızca bir gün izinli olduğunuzu ve o günü bile çoğu zaman kardeşlerinize göre planladığınızı söylüyorsunuz. Belki bundan sonra o günün küçük bir bölümünü, örneğin iki saatini, sadece kendiniz için ayırmayı deneyebilirsiniz. Bunu bir ödül ya da lüks olarak değil, ruhsal ihtiyaçlarınızı karşılayan temel bir ihtiyaç olarak görmeye çalışın. Tek başınıza içeceğiniz bir kahve, kısa bir yürüyüş, sevdiğiniz müzikleri dinlemek ya da sadece sessizce oturmak... Bunlar küçük gibi görünse de uzun zamandır ihmal edilmiş kendinizle yeniden temas kurmanın ilk adımları olabilir.

Eğer bu yükü uzun zamandır tek başınıza taşıdığınızı hissediyorsanız, bir psikologtan destek almayı da düşünebilirsiniz. Bazen yıllardır üstlenilen bu görünmez sorumlulukları fark etmek, sağlıklı sınırlar oluşturmayı öğrenmek ve kişinin yeniden kendi yaşamına alan açabilmesi için terapi güvenli bir alan sunabilir. Ayrıca bazı psikologlar uygun ücretli terapi kontenjanları da açabilmektedir. Eğer maddi kaygılarınız varsa bu seçenekleri de araştırabilirsiniz.

Son olarak şunu söylemek isterim: Sanki içinizde, yıllardır görülmeyi, dinlenmeyi ve biraz olsun yükünü bırakabilmeyi bekleyen bir çocuk var. Belki de şimdi, bugüne kadar herkese göstermiş olduğunuz anlayışı, şefkati ve özeni biraz da kendinize gösterebilmenin zamanı gelmiştir.

Tekrardan danışmak istediğiniz bir konu olursa her zaman burada olacağım.

Sevgiyle Kalın

Psikolog Ecem Bakıner