Çocuğuma tuvalet alışkanlığını nasıl kazandırabilirim?

Merhaba sevgili danışan,

Yazdıklarınızdan bu sürecin sizi ne kadar zorladığını tahmin edebiliyorum. Gerçekten de yoğun emek ve sabır gerektiren bir sürecin içerisindesiniz. Temizlik, tekrar eden kazalar ve farklı ortamlarda yaşanan durumlar ebeveynleri oldukça yorabiliyor. Zaman zaman gerginliğinizi yansıtmanız da bu kadar uzun süren bir süreçte oldukça anlaşılır.

Öncelikle şunu söylemek isterim ki, tuvaleti tutma ya da tuvalete gitmek istememe çoğu zaman inattan kaynaklanmaz. Bu durum daha çok çocuğun kontrol duygusuyla ilgilidir. Oğlunuz aslında tuvalet deneyiminde gerginlik hissettiği için kontrolü elinde tutmaya ve bu gerginliği azaltmaya çalışıyor olabilir. Bu yaşlarda tuvalet yeni bir deneyim olduğundan, kız ya da erkek fark etmeksizin çocuklarda zaman zaman gerginlik yaratabilir.

Siz “tuvaletin geldiğinde söyle” dedikçe ya da babası oyuncakla, siz yiyecekle motive etmeye çalıştıkça niyetiniz çok iyi olsa da, bazen çocuğun zihninde tuvalet konusu farkında olmadan çok büyük bir mesele haline gelebilir. Bir gün çok iyi gidip ertesi gün tamamen bırakması da biraz bu gel-gitlerin işareti gibi duruyor. Yani bir yandan başarmak istiyor, bir yandan da baskı hissettiğinde geri çekilebiliyor. Bu da zaman zaman “tuvaletimi yapmalıyım ama zorlanıyorum” gibi bir gerginlik yaratabilir.

Bu noktada şunu anlamak önemli: ödüller çocukları kısa süreli olarak motive edebilir; ancak tuvalet eğitimi biraz daha farklı bir süreçtir. Burada çocuk hem kaslarını kontrol etmeyi öğrenir hem de tuvalet gibi yeni bir alışkanlık kazanır. Bu nedenle yapılabilecek en önemli şeylerden biri daha sakin ve öngörülebilir küçük rutinler oluşturmaktır.

Örneğin gün içinde bazı zamanları “tuvaleti deneme zamanı” olarak belirleyebilirsiniz. Bu zamanlarda tuvalete oturma anını daha rahat bir deneyime dönüştürmek için küçük ritüeller eklemek işe yarayabilir. Tuvalete oturduğunda birlikte kısa bir şarkı söylemek, 10’a kadar saymak ya da sadece tuvalet zamanında baktığınız küçük bir kitap bulundurmak gibi her seferinde tekrar edilen küçük rutinler oluşturabilirsiniz. Bu tarz küçük tekrarlar, çocuğun tuvalet anındaki gerginliğini azaltabilir ve zamanla bedenine de “şimdi tuvalet zamanı” sinyali vermeye başlayabilir.

Ödül ve beklentiyi biraz geri çekip, bir süre oyuncak, yiyecek ya da büyük övgüler yerine daha sakin ve sıradan bir yaklaşım deneyebilirsiniz. Örneğin tuvalete yaptığında sadece “Tuvalete yaptın, şimdi daha rahat hissedeceksin.” gibi kısa bir geri bildirim vermek yeterli olabilir. Çünkü bazen biz konuyu ne kadar büyütürsek çocuk da bunu o kadar büyük ve zor bir mesele olarak algılayabilir.

Bir diğer yöntem de tuvalete gitmeyi biraz daha onun kontrolüne bırakmak ama ortamı hatırlatıcı şekilde düzenlemektir. “Canın ne zaman isterse tuvalete gidebilirsin, istersen birlikte bir deneme yapabiliriz.” gibi daha yumuşak cümleler kullanabilirsiniz. Zorla götürmeye çalıştığınızda direnmesi aslında biraz “ben karar vermek istiyorum” demesi olabilir. Bu yüzden günde birkaç kez “tuvalet deneme zamanı” gibi küçük hatırlatmalar yapmak ama istemediğinde zorlamamak çoğu zaman daha işe yarar.

Ve en önemlisi lütfen siz de bu alanda zor bir süreçten geçebildiğinizi hatırlayın ve kendinize de biraz şefkat gösterin.. Bu süreç ebeveynler için gerçekten yorucu olabilir. Yorulduğunuzda gerilmeniz çok anlaşılır. O anlarda kısa bir nefes alıp içinizden “Şu an zorlanıyorum ama elimden geleni yapıyorum.” demeniz bile tonunuzu biraz yumuşatmanıza yardımcı olabilir.

Eğer bu şekilde denemenize rağmen uzun süre ilerleme göremezseniz ya da özellikle kakayı, çişi tutma, uzun süre yapmama gibi durumlar ortaya çıkarsa bir çocuk psikoloğundan veya çocuk psikiyatristinden destek almak da faydalı olabilir.

Yazdıklarınızdan oğlunuz için ne kadar emek verdiğiniz çok net görülüyor. Şimdi biraz beklentiyi azaltıp, onun ritmine daha fazla alan açmak iyi gelebilir. Küçük adımlar ve sakin bir yaklaşım zamanla taşların yerine oturmasına yardımcı olacaktır.

Tekrardan yazmak, danışmak istediğiniz herhangi bir şey olursa her zaman profilimden veya buradan yazabilirsiniz.

Sevgiyle Kalın

Psikolog Ecem Bakıner