Eşim ile eski konulardan ayrılamama

Merhaba sevgili danışan,

Üç yıldır evlisin ama zihniniz hâlâ düğün gününde kalmış gibi… Sanki evlilik ilerliyor ama kavga ettiğinizde zaman geriye sarıyor. Eski konular tekrar tekrar açılıyor, ağır kelimeler geliyor, sen özür diliyorsun ama hiçbir şey tamamlanmıyor. Bu durum insanı en çok şuradan yorar: “Biz bu meseleyi çözmemiş miydik?” hissi.

Önce şunu netleştirelim: Bu bir “eski konuyu unutamama” problemi değil sadece. Bu, kapanmamış bir duygusal dosya problemi.

Bir metafor düşün. Evinizde bir çekmece var ve içinde geçmişten kalan kırgınlıklar duruyor. Her ay biri o çekmeceyi açıyor, içindekileri tekrar masaya döküyor, sonra yine kapatıyor ama kilitlemiyor. Sen de her seferinde aynı eşyaları toplamaktan yoruluyorsun. Sorun, çekmecenin açılması değil; kilitlenmemesi.

İnsanlar geçmişte yaşadıkları değersizlik, yalnız bırakılma ya da incinme duygusunu gerçekten sindiremediyse, bunu davranış olarak tekrar ederler. Eşin o dönemde maddi-manevi yük aldı, aile ile bağın kesildi, sen arada kaldın. Belki onun zihninde şu cümle var: “O zaman yalnız kaldım / Ben çok şey yaptım / Benim hakkım yeterince görülmedi.” Bu duygu tam onarılmadıysa, her tartışmada yeniden aktive olur. Çünkü beyin tehdit hissettiğinde eski yaraya gider.

Ama burada kritik olan şu: Bir ilişkide geçmiş, silinmez ama sürekli silah olarak kullanılamaz.

Senin şu an yaşadığın şey kronikleşmiş suçlama döngüsü. Bu döngü şöyle çalışır:

Tetikleyici bir olay, geçmiş dosya açılır, ağır kelimeler, sen özür dilersin, kısa süreli sakinlik, bir sonraki ay tekrar.

Bu döngüde özür çözüm olmuyor çünkü mesele özür değil, duygusal güven. Eşin belki “Anlaşıldım mı?” sorusunun cevabını alamıyor. Sen ise “Artık bitmedi mi?” diye tükeniyorsun.

Geçmişte olanlar iki kişinin ortak hikâyesi. Ama bugün o hikâyeyi nasıl taşıyacağınız ayrı bir seçim. Eğer eşin her ay aynı konuyu açıyorsa, bu artık senin değil onun düzenleyemediği duygunun sorumluluğu. Sen sürekli özür dileyerek onun içindeki eksikliği kapatamazsın. Çünkü o boşluk özürle değil, işlenmiş duyguyla kapanır.

Ağır sözler ilişki içinde mikro travma yaratır. Her seferinde bir parça koparır. Sen özür dilediğin halde kelimeler değişmiyorsa, burada bir sınır eksikliği var. Sınır şu cümleyle başlar: “Geçmişi konuşabiliriz ama hakaretle değil. Eğer ağır kelime kullanılırsa konuşmayı bitireceğim.”

Bu tehdit değil, sınırdır. Sınır koymak ilişkiyi yıkmaz; belirsizliği azaltır.

Son dönemde stres artmış. Maddi baskı arttığında çiftler eski defterleri daha sık açar. Çünkü stres, sabır eşiğini düşürür. Beyin kaynak azaldığında geçmişe sarılır. Bu yüzden eşinin davranışı son dönemde artmış olabilir. Bu bir mazeret değil ama bir açıklama.

Şimdi önemli bir iç soru: Sen gerçekten suçlu mu hissediyorsun, yoksa suçlu hissettiriliyor musun?

Eğer içten içe “O dönem ailem yüzünden zorlandı” diyorsan, içinde hala bir borç duygusu olabilir. Borç duygusu olan kişi sürekli telafi etmeye çalışır. Ama borç duygusuyla kurulan evlilik eşitlikten uzaklaşır. Evlilikte fedakârlık olur, ama borç-alacak ilişkisi olmaz.

Siz iki kürekle aynı kayığı çekiyorsunuz. Ama eşin her ay “Geçen yıl küreği ben daha çok çektim” diyorsa, bugün kürek çekmek zorlaşır. Geçmiş emeğin hatırlanması güzel olabilir ama sürekli hatırlatılması, bugünkü emeği değersizleştirir.

Ne yapabilirsin?

Kavga sırasında değil, sakin bir zamanda şunu söyle: “Her ay aynı konu açılıyor. Ben özür diliyorum ama konu kapanmıyor. Bunu gerçekten çözmek istiyorum ama tekrar tekrar yaşamak beni yıpratıyor.” Amacın savunma değil, modeli göstermek.

“Özür dilerim” yerine: “O dönemde arada kalmak benim için de çok ağırdı. Seni yalnız hissettirdiysem bunun ağırlığını görüyorum.” Duygu kabulü, özürden daha etkilidir.

Eski konu açıldığında “Bu konuyu 20 dakika konuşalım, sonra kapatalım” gibi bir çerçeve koymak faydalı olabilir. Süresiz konuşmalar döngüyü uzatır.

Ağır kelime tekrar ederse konuşmayı fiziksel olarak bitirmek gerekir. Bu tutarlılık göstermezsen davranış değişmez.

Şunu da dürüstçe söylemeliyim: Eğer kişi geçmişi bırakmaya gerçekten istekli değilse, karşı taraf tek başına iyileştiremez. Çünkü iyileşme iki taraflı irade ister.

Bu noktada çift terapisi çok kıymetli olur. Özellikle duygusal odaklı terapi yaklaşımı, geçmiş kırgınlıkların kök duygusunu bulup işlemek için etkilidir. Sizin meseleniz “eski konu” değil, “işlenmemiş kırgınlık”.

Eğer eşin sürekli suçlama ve ağır sözlerle devam ediyorsa ve bu sende değersizlik, kaygı, uyku problemleri yaratıyorsa; bireysel olarak bir psikolog desteği alman da önemli. Çünkü uzun süreli suçlama, özgüveni aşındırır.

Ayrıca maddi stres ve yoğun öfke patlamaları kontrol dışına çıkıyorsa bir psikiyatri değerlendirmesi de faydalı olabilir. Bazen kronik stres ve öfke regülasyon problemleri profesyonel destek gerektirir.

Geçmiş konuşulabilir ama içinde yaşanmaz. Eğer evlilikte bugün yoksa, dün hep kazanır. Senin yapabileceğin şey, bugünü savunmak. Geçmişi inkâr etmeden ama onun içinde kaybolmadan.

Umarım cevabım faydalı olmuştur. Değerlendirilmesini istediğin farklı bir soru veya aklına takılanları sorabilirsin. Kendine iyi bakman dileğiyle.

Sevgiler,

Psikolog Betül Canbel