Hayatımı düzene koymak istiyorum ama üşeniyorum

Merhaba sevgili danışan,

Yaşadığın şey “üşengeçlik” değil. Üşenmek, enerjin varken yapmamayı seçmektir; senin anlattığın ise enerjiye ulaşamamak. İç sıkıntısı, odaklanamama, uykusuzluk, hiçbir şeyden keyif alamama… Bunlar insanın kendini suçlamasına çok açık belirtiler ama aslında çoğu zaman zihinsel ve duygusal yükün bir sonucu.

Hayatımı düzene koymak istiyorum diyorsun. Bu cümle çok önemli çünkü içinde bir istek, bir yön duygusu var. Ama hemen ardından gelen “ama yapamıyorum” kısmı seni çaresiz hissettiriyor. Burada kritik nokta şu: Zihnin senden yüksek motivasyon + yüksek enerji + net plan bekliyor. Oysa sen şu an düşük enerjiyle ayakta kalmaya çalışıyorsun. Bu denklem baştan kaybettiriyor.

Odaklanamamak, kitap okuyamamak, ders çalışamamak, evi toparlayamamak; bunlar irade eksikliği göstergesi değildir. Zihin zaten doluyken yeni bilgi alamaz. Sürekli iç sıkıntısı varsa beyin “hayatta kalma moduna” geçer. Bu modda üretkenlik, planlama, keyif alma geri planda kalır. Yani beynin sana zorluk çıkarmıyor; seni korumaya çalışıyor.

Uyuyamıyorum demen de çok önemli. Uyku bozulduğunda her şey domino taşı gibi etkilenir: Duygu düzenleme zorlaşır, dikkat azalır, beden ağırlaşır, her şey daha “zor” görünür. Bu yüzden ilk hedefin kusursuz bir düzen kurmak değil, sinir sistemini biraz olsun rahatlatmak olmalı.

Hayatını düzene koymak için şu an büyük adımlar değil, mikro düzenlemeler gerekir. Çünkü sen şu an “her şeyi aynı anda toparlamaya” çalıştıkça daha çok kilitleniyorsun.

Örneğin: “Düzenli bir hayatım olsun” çok büyük bir hedef.

“Her gün aynı saatte uyanayım” şu an gerçekçi olmayabilir.

Ama: “Günde bir kez, 5 dakika balkona çıkıp hava alacağım”

“Yatağa girmeden önce telefonu 10 dakika erken bırakacağım”

“Bugün sadece tek bir küçük işi bitireceğim”

Bunlar beynin tolere edebileceği hedeflerdir. Küçük ama sürdürülebilir.

Aktivite edinmek istiyorum diyorsun ama içindeki sıkıntı buna izin vermiyor. Burada kendine şu soruyu sorman önemli: “Ben şu an kendimden ne bekliyorum?” Eğer beklenti “dolu dolu, üretken, motive bir ben” ise, mevcut halinle bu beklenti arasında uçurum var ve bu uçurum sıkıntıyı daha da artırıyor. Önce mevcut halini olması gereken değil, olduğu haliyle kabul etmen gerekiyor.

Eşinin olması konusuna da değinmişsin. Bu önemli çünkü bazen insan eşli olduğu halde yalnız hissedebilir. Günlük hayatta “idare eden”, “sürdüren” taraf olmak içten içe tükenmeye yol açabilir. Kendine yetmek istemen çok kıymetli ama bu, her şeyi tek başına yapmak zorunda olduğun anlamına gelmez. Destek istemek, yükü paylaşmak düzenin düşmanı değil, tam tersine temelidir.

Şu noktada sana şunu net söylemek isterim: Sen tembel değilsin. Sen yorgunsun. Zihinsel olarak, duygusal olarak ve muhtemelen bedensel olarak. Yorgun bir insandan “disiplinli, motive, düzenli” olmasını beklemek gerçekçi değil. Önce yorgunluğu ciddiye almak gerekir.

Gününü “yapılacaklar listesi”yle değil, enerji listesiyle planla. Bugün enerjim düşükse, hedeflerim de küçük olsun. Kendine “şu anki halimle ne yapabilirim?” diye sor. “Ne yapmalıyım?” değil. Uykuyu çözmeye öncelik ver. Uyku düzelmeden düzen zor kurulur. Kendinle konuşma dilini fark et. “Üşeniyorum” dediğin her yerde aslında “zorlanıyorum” olabilir.

Eğer bu sıkıntı hali, uykusuzluk, odaklanamama ve isteksizlik birkaç haftadır sürüyorsa ve gündelik işlevselliğini ciddi şekilde etkiliyorsa, bir psikologla bu süreci birlikte ele almanı çok öneririm. Gerekirse bir psikiyatri değerlendirmesi de destekleyici olabilir. Bu bir etiketleme değil; yükü tek başına taşımamak için bir adımdır.

Son olarak şunu söylemek istiyorum: Hayatını düzene koymak istemen, içinde hâlâ canlı bir taraf olduğunu gösteriyor. O taraf şu an yorgun olabilir ama kaybolmuş değil. Sen kendini suçlamadan, küçük adımlarla ve destek alarak bu düzeni kurabilecek birisin. Bunu yazabilen biri, sandığından çok daha güçlüdür.

Umarım cevabım faydalı olmuştur. Değerlendirilmesini istediğin farklı bir soru olursa bizlere yeni bir soru oluşturarak iletebilirsin. Aklına takılanları yorumlarda yazabilirsin. Kendine iyi bakman dileğiyle.

Sevgiler,

Psikolog Betül Canbel