İnsan neden yetersiz hisseder

Merhaba Sevgili Danışan,

Senin anlattıkların aslında kendilik değeriyle ilgili derin bir yorgunluğun göstergesi. “Her şeyim var ama yine de eksik hissediyorum.” cümlesi, duygusal olarak doyurulmamış pek çok insanın iç sesi gibidir. Bu, “nankörlük” ya da “şükürsüzlük” değil -duygusal boşluk hissinin bir yansımasıdır. Senin yaşadığın şey, kendini dış kaynaklarla tamamlama döngüsü. Yani içsel olarak hissettiğin “eksikliği”, dışarıdan alacağın şeylerle doldurmaya çalışıyorsun. Ama bu boşluk maddi değil, duygusal bir boşluk.

İnsan kendini “yetersiz” hissettiğinde, genellikle çocuklukta şu mesajlardan birini almıştır:

“Daha iyisini yapabilirdin.”

“Seninle gurur duymuyorum.”

“Bak kardeşin nasıl davranıyor.”

“Sen zaten beceremezsin.”

Bu tür ifadeler, çocuk zihninde şu yanlış inancı yerleştirir:

“Ben olduğum hâlimle yeterli değilim.”

Zaman geçtikçe bu inanç, bilinçdışına yerleşir ve kişi yetişkin olduğunda bile, her şey tam olsa bile içsel bir eksiklik hisseder. Kimi bunu başarıyla, kimi ilişkilerle, kimi alışverişle doldurmaya çalışır.

Senin para harcama davranışın da bu duygusal açlığın “doyurma” biçimlerinden biri olabilir.

Zihninde sürekli şu tarz ifadeler dönüyor olabilir:

“Bu kıyafet beni daha iyi hissettirecek.”

“Yeni bir şey alırsam güzel görünürüm.”

“Güzel olursam insanlar beni daha çok sevecek.”

Ancak bu düşünceler, kısa süreli bir rahatlama sağlasa da uzun vadede duygusal tatminsizlik yaratır. Çünkü beynin “ödül merkezi” (dopamin sistemi), alışverişle geçici bir mutluluk salgılar ama bir süre sonra bu duygu sönümlenir ve tekrar yetersizlik başlar.

Bu yüzden döngü şöyle olur:

Eksiklik hissi -alışveriş - kısa rahatlama -tekrar eksiklik hissi.

Bu bir bağımlılık döngüsüdür ama alışverişe değil, kendini değerli hissetme anına bağımlılık.

Yetersizlik duygusu genelde şu kök inançlardan birine dayanır:

“Değer görmek için kusursuz olmalıyım.”

“Sevilmek için güzel olmalıyım.”

“Kendim gibi olursam yeterli değilim.”

“Hatalıysam değersizim.”

Bu inançlar çoğunlukla koşullu sevgiyle büyüyen çocuklarda oluşur. Yani bir çocuğa “Aferin” sadece başarılı olduğunda denmişse, beyin “demek ki sevgi kazanılır” diye kodlanır. Senin bugün “güzel olmalıyım”, “iyi görünmeliyim” gibi iç baskıların aslında çocukluktan gelen bu koşullu sevgi kalıbının devamı olabilir.

Özgüven, “her zaman güçlü hissetmek” değil; kırılgan yanlarını kabullenebilmek demektir. Kendini özgüvensiz hissettiğinde, bu senin başarısızlığın değil - insan olmanın doğal bir parçasıdır. Özgüveni kalıcı hale getiren şey, dışarıdan gelen beğeniler değil, kendinle kurduğun dürüst ve şefkatli ilişkidir.

Şunu sık sık kendine hatırlat:

“Kendimi sevmem için kusursuz olmam gerekmiyor.”

Ve kendine şu soruyu sor:

“Ben güzel olmasam, başarılı olmasam, kim olurum?”

Bu sorunun cevabını bulmak, seni “sahici özsaygı”ya götürür.

İçinde bir boşluk hissettiğinde hemen eyleme geçme (alışveriş, sosyal medya, yemek gibi).

Bunun yerine 3 dakikalık bir duraklama yarat:

Derin bir nefes al.

Şunu sor: “Şu an gerçekten ne hissediyorum?”

Cevap geldiğinde yargılama - sadece fark et.

Çünkü bazen o his “sıkıntı” değil, sadece temassızlık hissidir. Kendinle temas kurmadığında, dışarıya dönersin.

Bir defter aç ve her yetersiz hissettiğinde şu tabloyu doldur:

Durum-Otomatik Düşünce-Duygu-Kanıt- Gerçekçi Düşünce

Aynaya baktım, çirkin hissediyorum “Ben güzel değilim.” Üzüntü, utanç Arkadaşlarım bana güzel olduğumu söylüyor, objektif bir sebep yok “Bazen kötü hissedebilirim ama bu benim değersiz olduğum anlamına gelmez.” Alışverişe çıkmak istiyorum “Yeni bir şey alırsam iyi hissederim.” Heyecan, boşluk Daha önce de aldım, ama yine eksik hissettim “Gerçekten neye ihtiyacım olduğunu fark etmeliyim.”

Bunu düzenli yaptığında, beynin “gerçeklik testi” yapmayı öğrenir.

Gün sonunda “bugün kendimle ne kadar ilgilendim?” sorusunu sor.

Her sabah aynaya bak ve sadece dış görünüşünü değil, gözlerindeki yorgunluğu da fark et. “Bugün seni olduğun hâlinle görüyorum.” de.

Para harcamak yerine, birine yardım et, yürüyüş yap, doğada vakit geçir. Bu, beyindeki dopamin sistemini daha sağlıklı biçimde aktive eder.

Sosyal medya, “başkalarının parlatılmış hâli”dir; gerçeklik değildir.

Sende “kusurluluk / yetersizlik şeması” oldukça aktif görünüyor. Bu şemaya sahip kişiler, sürekli “daha iyi olmalıyım”, “daha güzel görünmeliyim” baskısıyla yaşar ve kendilerine şefkat gösteremezler.

Bu şemayı dönüştürmek mümkündür.

Nasıl mı?

Şemayı fark etmek (bunu şu an yaptın).

Onun sesini ayırt etmek: “Bu düşünce benim değil, çocukluk sesim.”

Kendine yeniden ebeveynlik etmek: “O küçük hâlimi yargılamak yerine sarılmayı seçiyorum.

Zamanla bu ses zayıflar, yerine “Ben olduğum hâlimle yeterliyim.” sesi gelir.

Sevgili danışan, senin yetersizlik hissetmen tembellikten ya da yüzeysellikten değil; duygusal açlığın yanlış adreslere yönelmesinden. Senin ihtiyacın yeni bir kıyafet değil, kendinle yeniden temas kurmak.

Bir gün aynaya baktığında şöyle diyebildiğinde iyileşeceksin:

“Kendimi beğenmiyorum belki ama yine de yanındayım.”

İşte bu, özgüvenin en saf hâli. Çünkü gerçek özgüven, “kendini beğenmekten” değil, kendine sadık kalmaktan doğar.

Umarım cevabım faydalı olmuştur. Değerlendirilmesini istediğin farklı bir soru veya aklına takılanları sorabilirsin.

Sevgiler,

Psikolog Betül Canbel