Kaybolma korkusunu nasıl yenerim?

Merhaba Sevgili Danışan,

Yazdıklarını okuduğumda aslında yaşadığın şeyin çok tanıdık bir kaygı döngüsü olduğunu görmek mümkün. “Evi bulamam, yolu unuturum, tanıyamam, ortada kalırım” düşünceleri seni öylesine sarıyor ki, dışarı çıkmak başlı başına bir tehdit gibi görünüyor. Oysa senin de söylediğin gibi aslında nerede olduğunu biliyorsun, olup bitenleri fark ediyorsun. Yani gerçeklik algın yerinde. Fakat zihnin “ya olmazsa” ihtimalleriyle seni korkutuyor. Bu da bir tür kaybolma korkusu kaygısı gibi yaşanıyor.

Özellikle "evimi bulamamak", "yolu unuturum", "neredeyim bilemem" gibi düşüncelerin ne kadar gerçek ve elle tutulur geliyor olabileceğini tahmin etmek hiç zor değil. Hele ki, önceleri hiç sorun yaşamadan dışarı çıkıp eve dönebilmişken bir anda böyle hissetmeye başlamak, insanın kendiyle ilgili kafasını da karıştırabiliyor.

İç dünyanda sanki bir kontrol kaybı korkusu büyümüş gibi. Pek çok kişinin başına benzer şeyler gelmiş ve çoğu da ilk başta kendini anlayamadan, hatta zaman zaman “saçma mı acaba?” diyerek kendine kızmış. Fakat, gerçekten orada saçma olan bir şey yok. İnsan beyni bazen tehdit oluşturacak bir şeyler bulduğunda, gerçekliğinden bağımsız olarak alarm moduna geçebiliyor. Bu genellikle kaygı dediğimiz tepkinin bir yansıması.

Kaygı, “gerçekten olacak bir şeyden” değil, “olma ihtimali olan bir şeyden” beslenir. Sen de evden çıktığında zihnin hemen şu senaryoları çalıştırıyor:

Ya yolu unutursam?

Ya evi bulamazsam?

Ya çevreyi tanıyamazsam?

Bu düşünceler gelince bedenin de tepki veriyor: kalp çarpıntısı, huzursuzluk, kasılma… Ve sen “çıkmayayım, risk almayayım” diyorsun. O an kaygın azalıyor ama zihnin öğreniyor: “Evet, çıkarsam kötü olacaktı, çıkmadığım için güvende kaldım.” İşte bu kaçınma davranışı kaygını daha da besliyor.

Tatilde de aynı şeyleri yaşayacağını düşünmen çok anlaşılır. Çünkü kaygı genelde “bu sefer de olacak” düşüncesiyle kendini tekrar eder. Ama şunu bilmelisin: kaygı önceden düşünüldüğü kadar büyümez. Tatilde çevre farklı olsa da, yanında insanlar olacak, telefonun olacak, yönünü bulmana yardımcı olacak işaretler olacak. Yani zihninin söylediği kadar “çaresiz kalma” ihtimali yok.

Ne Yapabilirsin?

“Şu an aklıma yine kaybolma senaryosu geliyor. Bu sadece bir düşünce, gerçek değil.” de. Böylece düşünceyle arana biraz mesafe koyarsın.

Evden tek başına küçük çıkışlar yapabilirsin. Önce evin önüne kadar çık, sonra birkaç sokak yürü, sonra geri dön. Her seferinde “bak, geri gelebildim” mesajını kendine ver.

Kaygı yükseldiğinde 4 saniye nefes al – 4 saniye tut – 6 saniyede ver. Bunu 3 kez tekrar et. Beden sakinleşince düşünceler de yumuşar.

Yanında bir su şişesi, sevdiğin bir eşya ya da telefonunun konum uygulaması olsun. Bunlar kaygının yükseldiği anlarda “ben yalnız değilim, yolumu bulabilirim” hatırlatıcısıdır.

Tatilde küçük adımlar atabilirsin. Önce birlikte çık, sonra kısa bir mesafeyi tek başına dene. Her deneyim, beynine “yolumu bulabiliyorum” kanıtı sunar.

Sevgili danışan, kendine yüklenmek yerine şunu söyleyebilirsin: “Benim beynim şu an abartılı senaryolar üretiyor. Bu bir zayıflık değil, kaygının çalışma şekli.” Kaygı yaşayan çok insan var ve bu durumla başa çıkmak öğrenilebilir. Sen de pratiklerle beynini yeniden eğitebilirsin.

Umarım cevabım faydalı olmuştur. Değerlendirilmesini istediğin farklı bir soru veya aklına takılanları sorabilirsin.

Sevgiler,

Psikolog Betül Canbel