Kendimi yeterli hissetmek ve kendimi sevmem için ne yapmam gerek

Merhaba sevgili danışan,

Kendini yeterli hissetme ve kendini sevme konusu, anlattıklarından da görüldüğü gibi senin için sadece bir “özgüven” meselesi değil; çok daha derin, köklü ve zaman içinde öğrenilmiş bir içsel ilişki biçimi. Sen değeri, yeterliliği ve “iyi olma” hâlini büyük ölçüde dışarıdan gelen tepkiler üzerinden ölçmeyi öğrenmiş gibisin. Özellikle senin için önemli, otorite gördüğün ya da beğenisini değerli saydığın birinin yüz ifadesi, tonu ya da geri bildirimi, iç dünyanda seni ya çok yukarı taşıyor ya da hızla değersiz hissetmene neden oluyor. Bu da aslında senin ne kadar hassas, algıları açık ve ilişkisel bir yapıya sahip olduğunu gösteriyor; ancak bu hassasiyet şu an seni korumak yerine yıpratıyor.

Bir işi yapamadığında ya da küçük bir hatada kendini “rezil” hissetmen, hatayı davranıştan ayırmakta zorlandığını düşündürüyor. Yani “bir şeyi yapamadım” ile “ben yetersizim” senin zihninde kolayca birbirine karışıyor. Bu noktada bütüncül bir bakışla şunu söylemek önemli: Sen şu anki tepkilerini seçmiyorsun, bunlar öğrenilmiş otomatik tepkiler. Muhtemelen geçmişte hata yapmanın tolere edilmediği, başarının sevgiyle ya da kabul ile bağlantılı olduğu deneyimlerin oldu. Bu nedenle zihnin hata gördüğünde alarm veriyor ve seni günlerce o düşüncenin içinde tutarak “bir daha olmasın” diye korumaya çalışıyor. Sorun şu ki bu koruma biçimi seni daha güçlü değil, daha kırılgan hissettiriyor.

Kendini başkalarıyla kıyaslama eğilimin de benzer bir yerden besleniyor. Zihin, değer duygusu içerden yeterince beslenmediğinde, dışarıya bakarak “kim daha iyi, kim daha başarılı, kim daha rahat” sorularıyla kendini konumlandırmaya çalışır. Ama bu kıyaslama hiçbir zaman adil değildir; çünkü sen başkalarının sadece dışarıdan görünen yönlerini görürken, kendi iç dünyanı, korkularını, zorlandığın yerleri de hesaba katıyorsun. Bu da seni baştan dezavantajlı bir karşılaştırmanın içine sokuyor. Burada önemli olan, kıyaslamayı tamamen bırakmak değil; kıyasladığında bunun senin değerini tanımlamadığını fark etmeyi öğrenmek.

İletişimde zorlanman da bu içsel baskıyla çok bağlantılı. “Yanlış bir şey söylersem?”, “Yeterince iyi ifade edemezsem?”, “Karşımdaki beni yetersiz bulursa?” gibi düşünceler zihnini meşgul ettiğinde, doğal olarak anda kalmak zorlaşıyor. Sen o an karşındakiyle temas etmekten çok, kendini izlemeye ve kontrol etmeye başlıyorsun. Bu da seni daha da içine kapatıyor. Aslında “kendim olmak istiyorum” dediğin yer tam olarak burada başlıyor: Kendin olmak, kusursuz olmak değil; hataya, duraksamaya, bazen kelimeleri bulamamaya izin verebilmek demek.

Peki ne yapabilirsin?

Öncelikle şunu kabul etmek önemli: Kendini sevmek bir anda olan bir şey değil, bir ilişki inşa etmektir. Tıpkı bir başkasıyla ilişki kurar gibi, kendinle de zamanla, şefkatle ve tekrar tekrar temas kurarak ilerlersin. Bunun için ilk adım, iç sesini fark etmektir. Bir hata yaptığında ya da kendini yetersiz hissettiğinde zihninden geçen cümleleri yakalamaya çalış. “Şu an kendime ne söylüyorum?” sorusunu sor. Eğer bu cümleleri en yakın arkadaşına söylemeyecek kadar sert buluyorsan, orada durup bunu fark etmen bile çok kıymetli bir adımdır.

İkinci olarak, değeri performanstan ayırmayı öğrenmen gerekir. Sen değerlisin çünkü varsın, bir şeyleri kusursuz yaptığın için değil. Bunu zihinsel olarak biliyor olabilirsin ama duygusal olarak henüz içselleşmemiş olabilir. Bu yüzden kendine küçük, somut deneyimler yaratmak önemli. Hata yaptığında kendine şu cümleyi kurmayı dene: “Şu an zorlanıyorum ama bu benim değersiz olduğum anlamına gelmiyor.” Başta yapay gelebilir, hatta inanmayabilirsin; ama bu cümleleri tekrar etmek, zihnin alışkanlıklarını yavaş yavaş dönüştürür.

Son olarak, kendin olma cesareti mükemmel hissettiğin anlarda değil, kırılgan hissettiğin anlarda başlar. Kendini kıyasladığında, utandığında ya da yetersiz hissettiğinde kaçmak yerine orada kalabilmek, duygunu bastırmadan ama onunla da özdeşleşmeden bakabilmek çok iyileştiricidir. Bu süreçte bir psikologla çalışmak, özellikle öz değer, kendilik algısı ve ilişki dinamikleri üzerine derinleşmek sana güçlü bir destek sağlayabilir.

Unutma, sen şu an “bozuk” olduğun için değil; daha gerçek, daha özgür ve daha kendin gibi yaşamak istediğin için bu soruları soruyorsun. Bu da aslında içindeki sağlıklı tarafın sesidir.

Umarım cevabım faydalı olmuştur. Değerlendirilmesini istediğin farklı bir soru olursa bizlere yeni bir soru oluşturarak iletebilirsin. Aklına takılanları yorumlarda yazabilirsin. Kendine iyi bakman dileğiyle.

Sevgiler,

Psikolog Betül Canbel