Sosyalleşemiyorum biri naber diyince utanıyorum napmam lazım

Merhabalar,

Yaşadıklarınız çoğu zaman psikolojik süreçlerin doğal sonucu olan bir geri çekilme tepkisidir. İnsan zihni özellikle sosyal ortamlarda tehdit algısı yükseldiğinde kendini korumaya alır. Sinir sistemi hata yaparsam reddedilirim, reddedilirsem zarar görürüm varsayımları ile hareket eder. Bu nedenle susmak, geri çekilmek ya da konuşmakta zorlanmak aslında zayıflık değil, beynimizin bizi koruma çabasıdır denebilir.

Önceden özgüvenli olup sonradan çekingen bir hale gelmek değinilmesi gereken önemli bir nokta. Özgüven genelde kaybolmaz; üstü örtülür. Eleştirilme, küçümsenme, utandırılma, yoğun stres, tükenmişlik ya da zorlayıcı sosyal deneyimler kişinin kendini ifade etme biçimini değiştirebilir. Bu durumu ampule benzetebiliriz. Yanan bir ampulü düşünelim. Sonrasında üzerine siyah bir örtü örttüğümüzü varsayalım. Ampul bozulmadı sadece üzerine bir örtü serildi ve ışığı görünmez hale geldi. Yani aslında var olan bir özelliğimiz ortadan kaybolmaz, yalnızca şu anda aktif olmayabilir.

Konuşurken duraklamak, yanlış konuştuğunu düşünmek ya da kelimeleri toparlayamamak çoğu zaman aşırı kendini izleme dediğimiz durumdan kaynaklanır. Kişi konuşurken aynı anda kendini denetlemeye başlar: Doğru mu söyledim, saçma mı oldu, nasıl göründüm gibi düşünceler zihnimizden geçer. Beyin aynı anda hem konuşmaya hem kendini kontrol etmeye çalıştığından akıcılık doğal olarak yavaşlar. Bu bir beceri eksikliği değil, zihnimizdeki fazla yüklerden kaynaklanır.

“Tipinden nasıl biri olduğunu anlıyorum” düşüncesi de zihnin koruyucu mekanizmalarından biridir. Beyin hızlı değerlendirme yaparak risk almamaya çalışır. Bu mekanizma kısa vadede kişiyi korur, ancak uzun vadede yeni insanlarla temas kurma fırsatını azaltır. Sosyal ortamlardan uzaklaştıkça özgüven daha da düşer ve kişi bunu karakteri olarak görmeye başlayabilir. Oysa bu bir özellik değil, öğrenilmiş bir savunma döngüsüdür.

Birisi bağırdığında ya da sert konuştuğunda cevap verememek de benzer sistemlerden kaynaklanır. Sinir sistemi stres anında savaş, kaç, don ya da uyum sağla tepkilerinden birine geçer. Sizin bahsettiğiniz durumlar daha çok donup kalma tepkisiyle ilişkili duruyor. Donma hali beynin aşırı uyarılması sonucu ortaya çıkar. Yani bedeniniz o anda kendini korumak için böyle bir önlem alır. Bu durum değişebilir, çünkü bu bir kişilik özelliği değil, öğrenilmiş bir tepkidir.

Günlük hayatta küçük adımlar atmak bu sürecin etkili başlangıç noktalarından olabilir. Özgüven büyük sıçramalarla değil, küçük tekrarlarla gelişir. Birine günaydın demek, kasiyere teşekkür etmek, kısa bir soru sormak ya da birkaç saniyelik sohbet etmek bile beynin “konuşmak tehlike değil” şeklinde yeni bir öğrenme oluşturmasına yardımcı olur. Bu küçük deneyimler sinir sistemine güven sinyali gönderir.

Şu an yaşadığınız durumun sonradan ortaya çıkıyor olması sorgulanması gereken noktalardandır. Hangi yaşam olayı sizin bu davranışlarınız üzerinde etkili olmuş olabilir? Biraz bunlar üzerine düşünebilirsiniz. Günlük yaşamınızı etkileyen ve ilişkilerinizi sınırlandıran bu süreç için bir psikoterapi desteği almak da oldukça faydalı olacaktır. Sürecin devamı için ve desteğe ihtiyaç duyduğunuz anlarda burada olduğumu hatırlatmak isterim.

Sevgilerle,

Kl. Psk. Esra Nur ERBİR