Yabancılaşma hissi

Merhaba sevgili danışan, 🌿

Yaşadığınız şeyin sizin için ne kadar korkutucu ve zorlayıcı olduğunu tahmin edebiliyorum. Özellikle insanın kendi evine, ailesine, hatta kendisine bile bir anda yabancılaşmış gibi hissetmesi oldukça sarsıcı olabilir. “Bildiğim insanları nasıl tanımıyormuş gibi hissedebilirim?” düşüncesinin de beraberinde “Acaba deliriyor muyum?” korkusunu getirmesi çok anlaşılır.

Öncelikle şunu bilmenizi isterim: İnternette karşılaştığınız “derealizasyon” kavramı, kişinin çevresine veya kendisine gerçek dışı, uzak ya da yabancıymış gibi hissetmesini ifade eden deneyimlerdir. Ancak yalnızca anlattıklarınıza bakarak bunun kesin olarak derealizasyon olduğunu söylemek doğru olmaz. Benzer hisler yoğun stres, kaygı, panik, zihinsel yorgunluk veya kişinin kendisini güvende hissetmediği dönemlerde de ortaya çıkabilir. Bu nedenle yaşadığınız hissin kendisinden çok, hangi koşullarda ortaya çıktığını ve neyin eşlik ettiğini anlamaya çalışmak daha önemli.

Sizin anlatımınızda benim özellikle dikkatimi çeken nokta ise bunun geçen yıl da benzer bir dönemde ortaya çıkması ve üniversiteye geçtiğinizde belirgin şekilde hafiflemesi. Şimdi de özellikle yaz döneminde, evde ve ailenizle daha fazla vakit geçirdiğiniz bir dönemde yeniden ortaya çıktığını söylüyorsunuz. Bu elbette tek başına bir neden olduğunu göstermez; ancak üzerinde durmaya değer bir örüntü olabilir.

Bu nedenle kendinize şu soruları yöneltmenizi isterim:

• Bu his ilk kez tam olarak ne zaman ortaya çıkmıştı? O dönemde hayatınızda neler oluyordu?

• Geçen yıl bu his başlamadan hemen önce yaşadığınız belirgin bir stres, korku, tartışma, değişim veya yoğun kaygı var mıydı?

• Şu anda bu his başlamadan önceki günlerde sizi zorlayan herhangi bir olay, düşünce veya duygu oldu mu?

• Ailenizle birlikteyken özellikle belirli kişiler, ortamlar, konuşmalar veya durumlar bu hissi artırıyor mu?

• Evden uzaklaşıp dışarı çıktığınızda, arkadaşlarınızla olduğunuzda ya da günlük rutininiz değiştiğinde nasıl hissediyorsunuz?

• Bu his geldiğinde zihninizden ilk geçen düşünce ne oluyor? Örneğin “Bir şey olacak”, “Kontrolümü kaybedeceğim”, “Deliriyorum” gibi bir düşünce beliriyor mu?

• Ve belki de en önemlisi: Geçen yıl bu his geldiğinde ne yaptınız ve zaman içerisinde nasıl geçti?

Çünkü bazen bizi en çok zorlayan şey yalnızca yaşadığımız yabancılık hissi değil, o hisse verdiğimiz anlam oluyor. Örneğin “Kendimi böyle hissediyorum, Demek ki bende ciddi bir şey oluyor, Ya deliriyorsam?” şeklindeki düşünce zinciri kaygıyı artırabiliyor. Kaygı arttıkça da kişi kendisini, çevresini ve bedensel duyumlarını daha fazla gözlemlemeye başlayabiliyor. Bu da hissin daha yoğun ve daha gerçekmiş gibi algılanmasına neden olabiliyor.

Bu nedenle his geldiğinde onu hemen çözmeye veya “Neden böyle hissediyorum?” diye sürekli kontrol etmeye çalışmak yerine, mümkün olduğunca kendinize “Şu anda yabancılaşma hissi yaşıyorum. Bu his daha önce de geldi ve geçti. Şu anda bundan korkuyor olabilirim ama bu his, başıma kötü bir şey geleceği anlamına gelmek zorunda değil.” şeklinde yaklaşmayı deneyebilirsiniz.

Ayrıca bulunduğunuz ana dönmek için duyularınızı kullanmanız da yardımcı olabilir. Etrafınızda gördüğünüz birkaç şeyi isimlendirmek, ayaklarınızın yere temasını fark etmek, bulunduğunuz ortamın sıcaklığını hissetmek, yavaşça nefes almak ve günlük yaptığınız işe mümkün olduğunca devam etmek gibi küçük “şimdi ve burada” egzersizleri deneyebilirsiniz. Amaç hissi zorla ortadan kaldırmak değil; hissetseniz bile onunla birlikte kalabileceğinizi ve hayatınıza devam edebileceğinizi deneyimlemek. Bununla ilgili aşağıya egzersizler ekleyeceğim. Bu his geldiğinde dilerseniz uygulayabilirsiniz. 

Bir diğer önemli nokta da şu: Geçen yıl bu durumun birkaç hafta sürdüğünü ve sonrasında üniversiteye geçtiğinizde düzeldiğini söylüyorsunuz. Bu, şu an yaşadığınız deneyimin sonsuza kadar böyle devam edeceği anlamına gelmediğini hatırlamak açısından önemli. Zihniniz şu anda geçen seneki korkuyu da hatırlıyor olabilir. Dolayısıyla “Yine başladı, acaba geçen seneki gibi olacak mı?” düşüncesi de mevcut kaygıyı besliyor olabilir.

Yine de bu durum sıklaşıyor, günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyor veya uzun süre devam ediyorsa bir psikologla bu durumu değerlendirilmeniz iyi olacaktır. Özellikle bunun yalnızca belirli ortamlarda mı ortaya çıktığını, kaygı ve stresle nasıl ilişkili olduğunu ve size eşlik eden başka belirtilerin olup olmadığını birlikte değerlendirmek önemli.

Son olarak.. Bu hissi geldiği anda “Bunun neden olduğunu hemen bulmalıyım” diye mücadele etmek yerine, ne olduğunu fark edip, kendinize bunun daha önce de geçebildiğini hatırlatmanız ve hayatınıza mümkün olduğunca devam etmeniz oldukça değerlidir. Bazen bir hissin geçmesini sağlayan şey onunla savaşmak değil, ona rağmen güvende olduğumuzu deneyimlemektir. 

Tekrardan danışmak istediğiniz bir konu olursa her zaman sizin için burada olacağım.

Sevgiyle Kalın

Psikolog Ecem Bakıner