Yetersizlik

Merhabalar,

Yazdıklarınızı dikkatle okudum. Paylaşımlarınızda dikkatimi çeken bir şey var ki o da konu bazen üniversite bazen reddedildiğiniz kişi bazen de arkadaşlarınızın hayatı olmuş ancak hepsinin ortak noktası hangi olay yaşanırsa yaşansın kendinizi eksik ve yetersiz görmeniz olmuş. Bunun ne kadar yorucu olabileceğini tahmin ediyor, duygularınızı paylaşıyorum.

Şimdi yaşadıklarınıza daha yakından bakalım ve neler yapabilirsiniz üzerine konuşalım. Bu noktada öncelikle size psikolojideki önemli bir kavramdan bahsetmek istiyorum. Zihnimiz yaşadığımız olayları olduğu gibi değil, bazen bazı düşünme alışkanlıklarının etkisiyle yorumlar. Bunlara bilişsel çarpıtmalar diyoruz. Bilişsel çarpıtmalar yalan söylemez; ama gerçeğin yalnızca bir kısmını gösterir. Örneğin siz kendinizi sürekli çevrenizdeki en başarılı insanlarla kıyaslıyor ve onların güçlü yönlerine odaklanırken kendi çabalarınızı ya da başarılarınızı göz ardı ediyor olabilirsiniz. Ya da gelecekte ne olacağını kesinmiş gibi düşünüp 'Ben zaten kazanamam.' sonucuna varabilirsiniz. Bu düşünceler o an size gerçek gibi hissettirse de, her zaman gerçeğin tamamını yansıtmayabilir. Amacımız bu düşünceleri susturmak değil; onları fark etmek, doğruluklarını birlikte sorgulamak ve daha dengeli alternatifler geliştirebilmektir.

Bu noktada düşünce ve duygu süreçlerinizi değerlendirmenizi sağlayacak önerilerim olacak;

İlk olarak "Ben yetersizim." gibi düşünceler geldiğinde şu üç soru ile düşünceleri sorgulamanızı isteyeceğim. "Bu düşünceyi destekleyen kanıtlar neler?", "Desteklemeyen kanıtlar neler?", "Yakın bir arkadaşım bunu söyleseydi ona ne derdim?" Bu çalışma düşünceyi bastırmak için değil, daha dengeli değerlendirebilmek içindir.

İkinci olarak yaşadığınız olayların sonucunu karakterinize değil, zaman zaman herkesin bu gibi durumları yaşayabileceğini kendinize hatırlatmanızı isteyeceğim. Örneğin "İğrenç hissediyorum.", "Yetersizim.", "Hiçbir zaman başaramam." gibi ifadeleri yakaladığınızda "Şu an kendimi yetersiz hissediyorum.", "Şu an başarısız olduğumu düşünüyorum." gibi cümlelerle yeniden değerlendirdiğinizde duyguyu kimliğinizden ayırır ve kendinize karşı öz şefkat geliştirmeye yardımcı olursunuz.

Reddedildiğiniz olayda ise asıl yanlış olan size söylenen sözler ve üslup. Siz o an şoka girmiş, donup kalmış olabilirsiniz; bu çok insani bir tepki. Burada ise olaya yüklediğiniz anlamı değerlendirmeniz için "Bu olay bana kendim hakkında ne düşündürdü?", "O kişinin söyledikleri gerçekten beni tanımlıyor mu?", "O günkü sessizliğimi bugün nasıl yorumluyorum?", "Aynı olayı yaşayan yakın bir arkadaşıma ne söylerdim?" soruları size yardımcı olabilir.

Dördüncü olarak benlik farkındalığınızı artırmanız için "Ben..." ile başlayan bu cümleyi "öğrenciyim, yardımseverim, meraklıyım" gibi 15 farklı şekilde tanımlamanızı isteyeceğim. Bununla birlikte her akşam "Bugün kendim için ne yaptım?", "Hangi konuda emek verdim?", "Zor olmasına rağmen neyi sürdürdüm?" sorularını cevaplamanız süreç içindeki başarılarınızı görmenizi sağlayacaktır.

Son olarak size bir soru sormak istiyorum. Kendinizi kıyaslarken neden hep sizden daha ileride olduğunu düşündüğünüz insanları seçiyorsunuz? Hiç benzer koşullarda olan ya da benzer mücadeleler veren insanlarla kıyasladığınız oluyor mu?

Cevabımın faydalı olmasını umuyor, sağlıklı günler diliyorum.

Psikolog Fatma Gizem Bitgen